Niezbędne jest wprowadzenie programu opieki koordynowanej, który pozwoli efektywniej wykorzystywać środki na leczenie polskich pacjentów z nieswoistymi zapalnymi chorobami jelit.

Prof. dr hab. n. med. Grażyna Rydzewska – Prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii

Definicja

Do nieswoistych zapaleń jelit (NZJ) zaliczamy chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przewlekłe, nieuleczalne choroby z gatunku autoimmunologicznych, u podłoża których leży najprawdopodobniej nieprawidłowa reakcja na własny mikrobiom (ogół mikroorganizmów występujących w naszym organizmie). Częstość NZJ wzrasta wraz z rozwojem cywilizacyjnym społeczeństw, nadal niewielki odsetek chorych występuje w krajach biednych, o niskim pułapie higieny – niektórych krajach afrykańskich czy azjatyckich.

Jedną z teorii o podłożu NZJ jest zbyt sterylne życie, szczególnie dzieciństwo, podczas którego staramy się uchronić organizm dziecka przed wszystkimi możliwymi patogenami, co prowadzi do zmiany naturalnego środowiska mikroorganizmów występujących w przewodzie pokarmowym.

Drugą koncepcją, cieszącą się obecnie największą popularnością na międzynarodowych konferencjach jest to, że za rozwój choroby odpowiada zmiana sposobu odżywiania. W ciągu ostatnich kilkuset lat wprowadziliśmy na rynek ogromną ilość przetworzonych produktów, a liczba ta ciągle wzrasta. Powszechnie obecne w żywności substancje poprawiające barwę, zapach i smak, rożnego rodzaju emulgatory i zagęstniki, w dużym stopniu zmieniają florę bakteryjną naszych jelit. Również ta teoria znajduje potwierdzenie w krajach biednych, gdzie przetworzonej żywności jest mniej a nieswoiste zapalenia jelit praktycznie nie występują.

Statystyki

Zachorowalność na nieswoiste zapalenia jelit w Polsce znacznie wzrasta, co jest wyraźnie widoczne na przestrzeni ostatnich lat. Szczególnie, jeżeli chodzi o chorobę Leśniowskiego-Crohna, gdzie w momencie zakładania naszego rejestru (Krajowy Rejestr Choroby Leśniowskiego-Crohna, www.chorobacrohna.pl) w 2005 roku szacowaliśmy w Polsce ok. 5 000 przypadków choroby, w tej chwili wiemy, że jest to kilkanaście (a nawet 20) tysięcy chorych; osób z wrzodziejącym jelitem grubym jest około 4 razy więcej, więc można powiedzieć, że problem ten dotyka ponad 100 000 osób. W porównaniu do innych chorób może nie są to duże liczby, ale należy pamiętać, że chodzi o ludzi młodych – ponad 70% pacjentów w momencie zachorowania nie przekroczyło 35 roku życia, a ¼  z nich stanowią dzieci.

Objawy

Objawy i ich specyfika różnią się w zależności od rodzaju choroby. W przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego opóźnienie diagnostyczne jest dosyć małe ze względu na dominujący i podstawowy dla tej choroby objaw – biegunkę z krwią.  Dużo trudniej jest w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna, ponieważ może wystąpić wiele niespecyficznych symptomów – biegunki, zaparcia, bóle brzucha, przemijające gorączki, spadek masy ciała, niedokrwistość a nawet alergie i astma, które ciężko połączyć w objawy jednej choroby. Dlatego też proces diagnostyczny, nawet w wysokorozwiniętych krajach jest o wiele dłuższy; według badań Amerykanów opóźnienie może wynieść nawet 5 lat co oznacza, że dopiero po 5 latach udaje się skorelować objawy w chorobę Leśniowskiego-Crohna.  Dlatego konieczność wczesnej diagnozy jest niesłychanie istotna a pierwszym krokiem, by ją uzyskać, jest niebagatelizowanie objawów i wizyta u lekarza.

Leczenie

Leczenie nieswoistych zapaleń jelit w dalszym ciągu opiera się na terapii „step-up” – począwszy od leków słabiej działających, po coraz silniejsze w zależności od odpowiedzi naszego organizmu. Zaczynamy od niezbędnych na pewnym etapie, bezpiecznych i refundowanych w Polsce glikokortykosteroidów doustnych, następnie stosowane w cięższych rzutach choroby glikokortykosteroidy dożylne i leczenie immunosupresyjne. W sytuacji, gdy poprzednie terapie nie przynoszą efektów, sięgamy po leki biologiczne. Na szczęście dostępność do leczenia biologicznego w Polsce powoli wzrasta, chociaż nadal nie mamy pełnego dostępu do innowacyjnych terapii, pozostając w tyle nie tylko za Europą Zachodnią, ale również Czechami, Węgrami czy Rumunią, gdzie wprowadzenie leku do refundacji odbywa się dużo szybciej.

Wyzwania Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii

Jednym z głównych działań Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii w zakresie nieswoistych zapaleń jelit jest wprowadzenie programu opieki koordynowanej nad pacjentem z chorobą przewlekłą. Opracowaliśmy idealny według nas model leczenia, zakładający utworzenie specjalnych ośrodków, w których pacjent otrzyma kompleksową pomoc specjalistów z różnych dziedzin – oprócz pełnej diagnostyki i gastroenterologa również dietetyka, psychologa a w razie potrzeby nawet chirurga. Takie działania pozwolą efektywniej wykorzystywać fundusze przeznaczone na leczenie NZJ, rozproszone po wielu małych szpitalach, w których nie ma narzędzi ani specjalistów, by te choroby diagnozować i leczyć. Obecnie trwają rozmowy z Narodowym Funduszem Zdrowia o wprowadzeniu programu pilotażowego.